ዋጋው ቋሚ ነው — ወይስ ሊጨምር ይችላል? ከመፈረማችሁ በፊት ይህን ያንብቡ

ከቤት ግዢ በኋላ ባልጠበቃችሁት እና ባልገመታችሁት ወጪ surprise ከመደረጋችሁ በፊት ውላችሁ እነዚህ 2 ነገሮች መያዙን አረጋግጡ። ሁለት ብቻ — ግን በስምንት ዓመት ውስጥ ከሌላው ሁሉ ተደምሮ ከሚመጣው ይልቅ ከእነዚህ ሁለቱ የሚያድጉ ክርክሮችን አይቻለሁ።

ጥያቄ አንድ፦ የተነገራችሁ የቤት ዋጋ ቋሚ ነው? ወይስ በተለያየ ምክንያት ዋጋ ሊጨምር ይችላል?

አንዳንድ አልሚዎች ቋሚ የክፍያ ስነ ስርዓትን የሚከተሉ ሲሆን አንዳንዶቹ ደግሞ እንደ አስፈላጊነቱ የዋጋ ማስተካከያ ሊኖር እንደሚችል ያስቀምጣሉ። ሁለቱም በራሱ ስህተት አይደለም — ግን የትኛውን እየፈረማችሁ እንደሆነ ማወቅ አለባችሁ።

ዋጋው ቋሚ ከሆነ ምን እንደሚያካትት አረጋግጡ። የተባለው ዋጋ የፊኒሺንግ፣ የግብር እና የስም ማዘዋወሪያ ወጪዎችን ማካተቱን ማረጋገጥ ይኖርባችኋል። ፓርኪንግ? የመብራት/የውሃ ግንኙነት? ብቻዬን ከመደባችሁ ለብቻው የምትከፍሉዋቸው ወጪዎች ካሉ ከጅምሩ አውቃችሁ ብትገቡበት የተሻለ ነው — በጽሑፍ፣ በመጠን ወይም በቀመር — በርክክብ ጊዜ ሳይሆን። «ቋሚ» የሚጠብቃችሁ ዋጋው በምን ዙሪያ ቋሚ እንደሆነ ካወቃችሁ ብቻ ነው።

ዋጋው ሊጨምር የሚችል ከሆነ ጥያቄው «ማስተካከያው እንዴት ይሠራል?» ይሆናል። «ዋጋው ማስተካከያ ይደረግበታል» ማለት ብቻውን በቂ አይደለም። ያ ዓረፍተ ነገር ለአልሚው በር ይሰጣል፣ ለእናንተ ምንም አይሰጥም። ውላችሁ እነዚህን ማብራራት አለበት፦

• በምን ምክንያት ጭማሪ ሊኖር ይችላል። የእቃ ዋጋ? የምንዛሬ ለውጥ? የሕግ ለውጥ? እነዚያ ብቻ፣ ወይስ ማንኛውም ነገር?
• ጭማሪው እንዴት ይሰላል። ለምሳሌ «የግንባታ እቃዎች ዋጋ ጨምሯል» ሲባል፦ የትኞቹ እቃዎች? ከየትኛው ቀን ዋጋ ጋር ሲነጻጸር? አዲሶቹ ዋጋዎች ከየት ይወሰዳሉ?
• ገደብ አለው ወይ። ጣሪያ — ዋጋው ሊጨምር የሚችለው ከፍተኛ መቶኛ — ገዢ ሊጠይቀው የሚችለው በጣም ጠባቂ ዓረፍተ ነገር ነው።
• በቀሪ ክፍያዎቻችሁ ላይ እንዴት ይተገበራል። ጭማሪው በመርሃ ግብሩ ላይ ይሰራጫል፣ ወይስ ከርክክብ በፊት እንደ አንድ ድምር ይመጣል?

ጥያቄ ሁለት፦ የተደበቁ ወጪዎች ምንድን ናቸው?

ከመጀመሪያው ክፍያ እስከ ቁልፍ ድረስ ያለውን ሙሉ የወጪ ዝርዝር ጠይቁ — ከዚያም በዝርዝሩ ላይ የሌለው ምን እንደሆነ ጠይቁ። የተለመዱት፦ ከ«ሼል» ዋጋ ተለይቶ የሚተመን የፊኒሺንግ ጥቅል፣ የሕንፃው የአስተዳደር ወይም የአገልግሎት ፈንድ፣ የሕግና የምዝገባ ክፍያዎች፣ የስም ማዘዋወር ሂደት ወጪ፣ የግንኙነት ክፍያዎች። ከእነዚህ አንዱም ተገቢ ያልሆነ አይደለም። ተገቢ ያልሆነው ከፈረማችሁ በኋላ ስለእነሱ መማር ነው።

ያልገባችሁ አንቀጽ ካለ፣ ከመፈረማችሁ በፊት ከሕግ ባለሙያ ጋር ተመልከቱት። የአንድ ሰዓት የጠበቃ ክፍያ ካልገባችሁ አንቀጽ ዋጋ ጋር ሲነጻጸር ትንሽ ነው።

ከእነዚህ ሁለቱ ጎን የሚገቡ ሶስት ጥያቄዎች

ዋጋን በደንብ የሚይዝ ውል ዋጋ የሚመሠረትባቸውን ነገሮችም መያዝ አለበት። ስለ እያንዳንዳቸው ጽፌያለሁ፦ «ግሮስ ኤሪያ» ምን እንደሚደብቅና የካሬ ሜትር ዋጋ እንዴት እንደሚያሳስት፣ ርክክብ ቢዘገይ ምን እንደሚሆን፣ እና ካርታ ብቻውን ለምን በቂ እንዳልሆነ። የዋጋ አንቀጹን ከእነዚያ ሶስቱ ጋር አብራችሁ አንብቡ — የሚበላሹ ነገሮችን አብዛኛውን ሸፍናችኋል።

ከመግዛታችሁ በፊት ምን እየገባችሁበት እንደሆነ እወቁ

ያልተጠበቀ የዋጋ ጭማሪ (Price Escalation) እና የተደበቁ ወጪዎች (Hidden Fees) አንድ ቤተሰብ ለዓመታት የገነባውን የክፍያ እቅድ ሊያበላሹ ይችላሉ። ጥበቃው ጥርጣሬ አይደለም፤ ግልጽነት ነው — ሁለት ጥያቄዎች፣ ቀድመው የተጠየቁ፣ በጽሑፍ የተመለሱ።