ገብታችሁ የማትኖሩበትን ቤት ብድር መክፈል፦ ቻይና ለኦፍ-ፕላን ገዢዎች የምታስተምረው

የቻይናን ቤት ገዢዎች «ላም አለኝ በሰማይ…» እንዲሉ ያደረጋቸውን አንድ ክስተት ላጋራችሁ። በየወሩ ገብታችሁ የማትኖሩበትን ቤት ብድር መክፈልን አስቡ — ስላልተጠናቀቀ፣ መቼ እንደሚጠናቀቅም ማንም ሊነግራችሁ ስለማይችል። በቻይና ለብዙ ገዢዎች የደረሰው ያ ነው፤ በአዲስ አበባ ኦፍ-ፕላን ለሚገዛ ሰው ሁሉ ካለፈው አስር ዓመት እጅግ አስተማሪው የሪል እስቴት ታሪክ ነው።

እድገቱ እንዴት ተገነባ?

ኢ.ኤ.አ ከ2021 በፊት የቻይና የሪልስቴት ዘርፍ በከፍተኛ ፍጥነት እያደገ ነበር። ብዙ ቤት ገዢዎችም ገና ያልተጠናቀቁ ቤቶችን በባንክ ብድር ይገዙ ነበር። ነገር ግን አብዛኛዎቹ አልሚዎች ቤቶቹን የሚገነቡት በገዢዎቹ ክፍያና በራሳቸው ብድር ላይ ተመሥርተው ነበር። የዛሬ ገዢዎች ገንዘብ የዛሬን ፎቆች ገነባ።

ከዚያ አንዳንድ አልሚዎች አንድ እርምጃ ራቁ። ከገዢዎች በሚሰበሰበው ክፍያ እና ከባንኮች በሚያገኙት ብድር ላይ ተመሥርተው፣ የተጀመሩትን ሳያጠናቅቁ አዳዲስ ፕሮጀክቶችን ይጀምሩ ነበር — ተጨማሪ ሽያጭና ተጨማሪ ብድር ላይ ተመርኩዘው። እያንዳንዱ አዲስ ፕሮጀክት የሚቀጥለውን ገንዘብ ይፈልግ ነበር። ሙዚቃው እስከተጫወተ ድረስ ይሠራ ነበር።

ከዚያ ሙዚቃው ቆመ

ታዲያ ኢ.ኤ.አ በ2020 ቻይና ይህን ከመጠን ያለፈ ዕዳ ለመቆጣጠር three red lines የተሰኙ የብድር ገደቦችን አስተዋወቀች። በዚህ ገደብ የተነሳ ፋይናንስ ጠብቦና ገበያው ተዳክሞ ብዙ ፕሮጀክቶች ቆሙ — እንዲጠናቀቁ የተያዘው ገንዘብ ቀደም ብሎ ሌሎችን ለመጀመር ወጥቶ ነበር።

ገዢዎችም ያልተጠናቀቁ ቤቶቻቸውን እየጠበቁ የቤት ብድራቸውን መክፈል ቀጠሉ። እምነት ወደቀ፣ ጥቂት ሰዎች ገዙ፣ አልሚዎች የበለጠ ገንዘብ አጡ — ቀውሱም ራሱን መገበ።

እኛ ከዚህ ምን እንማራለን?

ገበያችን የቻይና ገበያ አይደለም፣ ምንም ትንበያም አልሰጥም። ግን ዘዴው — የገዢ ገንዘብ ግንባታን መገበ፣ ያልተጠናቀቁት ላይ አዳዲስ ፕሮጀክቶች ተጀመሩ — ለማንኛውም በፍጥነት ለሚያድግ ከተማ፣ የእኛንም ጨምሮ፣ እንግዳ አይደለም። ስለዚህ ገና ያልተጠናቀቀ ወይም off plan ቤት ከመግዛታችሁ በፊት ጠይቁ፦

• አልሚው ከዚህ በፊት ምን ገንብቶ አስረክቧል? የተነገረ፣ የተጀመረ ሳይሆን — የተረከበ፣ ቤተሰቦች በውስጡ የሚኖሩበት። ሂዱና አንዱን እዩ።
• የአሁኑ ግንባታ ምን ደረጃ ላይ ነው? ሳይቱን ራሳችሁ ጎብኙ፣ ወይም የምታምኑት ሰው ቀን የተጻፈበት ቪዲዮ ይላክላችሁ። የምታዩት እድገት ከሚነገራችሁ መርሃ ግብር ይበልጣል።
• ፕሮጀክቱን ለማጠናቀቅ ያለው የፋይናንስ አቅድ ምንድነው? ከእናንተ ክፍያ ብቻ? ከአልሚው የራሱ ገንዘብ? ከባንክ? ይህን በግልጽ መመለስ የማይችል አልሚ አንድ ነገር እየነገራችሁ ነው።
• ርክክቡ ቢዘገይ ውሉ ምን ይላል? ቅጣት አለ? ውሉን ሰርዞ ገንዘብ የመመለስ መብት? ስለ የርክክብ መዘግየት ቅጣት ጥያቄ እና ቱርክ አልሚዎች ለመዘግየት እንዲከፍሉ በሚያደርግ ሕግ እምነትን እንዴት እንደገነባች ጽፌያለሁ — ሁለቱም ከዚህ ጎን ሊነበቡ ይገባል።

የሚሉትን ጥያቄዎች መጠየቅና መልሶቹን በማስረጃ መመርመር አስፈላጊ ነው

የወደፊት ቤታችሁ በአልሚው የማስረከብ አቅም ላይ ይወሰናል። በብሮሹሩ ላይ አይደለም፣ በሽያጭ ቢሮው ላይ አይደለም፣ በምረቃ ዝግጅቱ መጠን ላይ አይደለም። በማስረከብ ላይ። ከመክፈላችሁ በፊት የሚሰጣችሁ ሁሉ ያንን አንድ ነገር እንድትፈርዱ ሊረዳችሁ ይገባል — ካልረዳ፣ እስኪረዳ ድረስ መጠየቅ ቀጥሉ።